लन्डन। गत हप्ता ब्रसेल्समा नेटोका रक्षा मन्त्रीहरूको बैठक भएको थियो । युक्रेनलाई सैन्य सहायता दिन नेटोले कति हदसम्म जाने भन्ने निर्णय भइरहेको छ । रुस-युक्रेन युद्धमा नेटो सामु सबैभन्दा ठूलो चुनौती आफ्नो सहयोगी युक्रेनलाई कसरी रुसविरुद्ध लड्न र रुसविरुद्धको द्वन्द्वमा संलग्न नभई आफूलाई बचाउन पर्याप्त हतियार उपलब्ध गराउने हो ।यस क्रममा युक्रेन सरकारले नेटोसँग सैन्य सहयोगका लागि खुलेर आग्रह गरिरहेको छ ।
युक्रेनले आफ्नो पूर्वी डोनबासमा रुसको आक्रमण रोक्न पश्चिमा हतियारको आवश्यकता रहेको बताएको छ । युक्रेनले तुरुन्तै जेभलिन एनएलएडब्ल्यू ९नेक्स्ट जेनेरेशन एन्टी(ट्याङ्क हतियार०, स्टिन्जर र स्टारस्ट्राइक एन्टि(ट्याङ्क र एन्टि(एयरक्राफ्ट मिसाइलहरू आवश्यक रहेको बताएको छ । युक्रेनी सेनाले पहिलेदेखि नै पश्चिमी देशहरूमा बनेका यी हतियारहरू प्रयोग गरिरहेका छन् ।
युक्रेनले अहिलेसम्म यी हतियारहरू प्राप्त गर्दै आएको छ, तर अहिले यसलाई थप हतियार चाहिएको बताएका छन् ।
युक्रेनलाई रुसको बढ्दो हवाई हमला र लामो दुरीको मिसाइल आक्रमणको जवाफ दिन ट्याङ्क, लडाकु विमान र उच्च उन्नत वायु रक्षा मिसाइल प्रतिरक्षा प्रणाली चाहिने बताएको छ । रुसका यी आक्रमणले युक्रेनको इन्धन भण्डार र हतियार भण्डारमा ठूलो क्षति पुर्याइरहेको छ ।
नेटोलाई के रोकिरहेको छ ?
यसको सजिलो जवाफ युद्धको प्रकोपको डर हो । रुसले युक्रेनमा रणनीतिक आणविक हतियार प्रयोग गर्न सक्छ वा युक्रेनी द्वन्द्व ठूलो युरोपेली युद्धमा परिणत हुन सक्छ भन्ने डर पश्चिमी नेताहरूको मनमा छ ।
पश्चिमी देशहरूले युक्रेनलाई अहिलेसम्म के के दिए ?
हालसम्म ३० भन्दा बढी पश्चिमी देशहरूले युक्रेनलाई सैन्य सहायता दिएका छन् । जसमा युरोपेली संघबाट एक अर्ब युरो र अमेरिकाबाट १/७ बिलियन डलर समावेश छ । अहिलेसम्म यो सहयोग हतियारमै सीमित छ । गोला बारूद र रक्षात्मक उपकरणहरू जस्तै एन्टी(ट्याङ्क र एन्टी(मिसाइल रक्षा प्रणालीहरू जसमा काँधमा प्रहार गर्ने जेभिलिन मिसाइलहरू समावेश छन् ।
युक्रेनलाई स्टिङगर मिसाइल पनि दिइएको छ । जसलाई सिपाहीहरूले सजिलै बोक्न सक्छन् । यी मिसाइल अफगानिस्तान(सोभियत युद्धमा सोभियत विमानहरू खसाल्न प्रयोग भएका थिए । त्यस्तै बेलायतमा बनेको स्टारस्ट्रीक पोर्टेबल वायु रक्षा प्रणाली पनि युक्रेनलाइ दिइएको छ ।
यदि युक्रेनलाई ट्याङ्क र लडाकु विमानहरू दिइयो भने यसले द्वन्द्वमा नेटोको प्रत्यक्ष संलग्नतालाई पुष्टि गर्ने नेटो सदस्यहरूलाई डर छ ।यद्यपि, यी सबैको बावजुद, चेक गणतन्त्रले युक्रेनलाई टी-७२ ट्याङ्कहरू पठाएको छ ।
रुस–युक्रेन युद्धको शुरुवातमा राष्ट्रपति भ्लादमिर पुटिनले रुस आणविक धनी देश भएको र रुसको आणविक हतियार तयार र तैनाथ गरिएको चेतावनी दिएका थिए ।
यसको जवाफमा अमेरिकाले केही गरेको छैन । अहिलेसम्म आफ्ना रणनीतिक आणविक हतियारहरू बंकरहरूबाट नहटाएको अमेरिकाको अनुमान छ । पुटिनले भनेका थिए -रुससँग ठूलो मात्रामा आणविक हतियारहरू छन्, त्यसैले तपाईंले हामीलाई डराउनुहुनेछ भनेर नसोच्नुहोस् ।
रसियाको सेनाले कम क्षमताको सामरिक आणविक हतियारको पहिलो प्रयोगको नीति पछ्याउँछ । रसियालाई थाहा छ कि पश्चिममा आणविक हतियारहरूप्रति घृणा छ । विगत ७७ वर्षमा आणविक हतियारको प्रयोग भएको छैन ।
यस बीचमा चेक गणतन्त्रले पहिले नै ट्याङ्कहरू पठाइसकेको छ, जुन सोभियत युगको पुरानो टी(७२ ट्यांकहरू मानिन्छ, चेक युक्रेनमा ट्याङ्कहरू पठाउने पहिलो नेटो देश हो । त्यस्तै स्लोभाकियाले आफ्नो एस ३०० एयर डिफेन्स मिसाइल प्रणाली पठाउँदैछ ।
यस्तो अवस्थामा रुस–युक्रेन युद्ध युरोपभर फैलिने र त्यसमा नेटो पनि सामेल हुनुपर्ने अवस्था कसरी पुग्छ भन्ने प्रश्न उठ्छ रु
रुसको युक्रेन आक्रमणको सातौं साता चलिरहदा त्यहाँ धेरै सम्भावित परिदृश्यहरू छन्, जुन निस्सन्देह पश्चिमी रक्षा मन्त्रीहरूलाई सताउनेछ।
जसमा प्रमुख तीन परिदृश्य यस्ता छन्
१- युक्रेनले ओडेसाबाट ब्ल्याक सी शिविरमा राखिएको रूसी युद्धपोतमा नेटो एन्टी(शिप मिसाइल प्रहार गर्यो, जसमा करिब सय नाविकहरू र दर्जनौं समुद्री मारिए । एउटै आक्रमणमा यस स्केलको मृत्यु अभूतपूर्व हुनेछ र पुटिनलाई यस्तै प्रतिकारको लागि दबाब हुनेछ ।
२- रूसको रणनीतिक मिसाइलहरूले युक्रेनतर्फ स्लोभाकिया वा पोल्याण्ड जस्ता नेटो देशहरूबाट आउँदै गरेको आपूर्ति गाडीहरुमा आक्रमण गर्नुपर्ने हुनसक्छ । यदि यस्तो आक्रमणमा नेटो देशका मानिसहरू मारिएमा, यसले नेटोको संविधानको धारा ५ लाई प्रभाव पार्न सक्छ, यसले सम्पूर्ण नेटो गठबन्धनमाथि आक्रमण भएको मानिने छ र नेटो रुसविरुद्ध युद्धमा जाने छ ।
३- डोनबासको भीषण लडाइमा औद्योगिक आधारमा ठूलो विस्फोट भएको छ, जसबाट विषाक्त रासायनिक ग्यास निस्कन्छ । अहिलेसम्म युद्धमा यस्तो भएको छ तर त्यसमा मृत्यु भएको छैन । तर सिरियाको घुटा क्षेत्रमा भएको रासायनिक हमला जस्तै युक्रेनमा ज्यान गुमाउने र रुसले नियतवश यस्तो गरेको पाइएमा नेटोले हस्तक्षेप गर्नुपर्ने हुनसक्छ ।
तर जब पश्चिमी देशहरूले रूसको आक्रमणको प्रतिक्रियामा दुर्लभ स्तरको ऐक्यबद्धता देखाएका छन्, सँगसँगै नेटो देशहरूले प्रतिक्रिया मात्र दिइरहेका छन् र युद्ध कसरी समाप्त हुन्छ भनेर नसोचेको देखिन्छ ।
अहिले नेटो देशहरुको रणनिति प्रष्ट नभएको विश्लेषकहरुले बताएका छन् । उनीहरुले युक्रेनलाई सहयोग गरेका छन् र रुसलाई बिभिन्न प्रतिबन्ध त लगाएका छन् तर यसको समाधान दिन खोजिरहेका छैनन् । साथै उनीहरुले पुटिन शक्तिशाली छन् भन्ने कुरा स्पष्टसँग स्वीकार गरेको पनि देखिन्छ ।
